คำกล่าวลาของไหว้เจ้าที่ ศาลตายาย กล่าวอย่างไรให้เหมาะสม

หลังจากไหว้เจ้าที่หรือศาลตายายเสร็จแล้ว หลายคนมักเกิดคำถามว่า “จะยกของไหว้ลงได้เลยไหม” “ต้องกล่าวคำลาอย่างไร” หรือ “ต้องรอให้ธูปหมดก่อนหรือเปล่า” ตามธรรมเนียมความเชื่อที่ปฏิบัติสืบต่อกันมา นิยมรอให้การถวายของไหว้เสร็จเรียบร้อยก่อน จากนั้นจึงกล่าวคำลาของไหว้ด้วยความเคารพ แล้วค่อยยกอาหาร ผลไม้ หรือเครื่องเซ่นลง โดยคำกล่าวที่นิยมใช้คือ “เสสัง มังคะลัง ยาจามิ” มีความหมายในทำนองขอรับส่วนที่เหลืออันเป็นมงคล เพื่อนำไปใช้ให้เกิดประโยชน์และความสุขความเจริญ ทั้งนี้รูปแบบพิธีอาจแตกต่างกันตามครอบครัว ท้องถิ่น และผู้ประกอบพิธี จึงไม่จำเป็นต้องกังวลหากธรรมเนียมที่บ้านปฏิบัติอยู่มีรายละเอียดต่างออกไป

คำกล่าวลาของไหว้เจ้าที่และศาลตายาย

สำหรับผู้ที่กำลังมองหาคำกล่าวลาของไหว้แบบสั้น จำง่าย และสามารถนำไปใช้ได้ทันที หลังจากการไหว้เสร็จเรียบร้อย สามารถตั้งจิตให้สงบ ตั้งนะโม 3 จบ แล้วกล่าวว่า

“เสสัง มังคะลัง ยาจามิ”

มีความหมายโดยใจความว่า ขอส่วนที่เหลืออันเป็นมงคล เพื่อประโยชน์ ความสุข และความเจริญแก่ตนและครอบครัว

จากนั้นอาจกล่าวเป็นภาษาไทยด้วยถ้อยคำของตนเอง เช่น

“ข้าพเจ้าขอลาของไหว้เหล่านี้ เพื่อนำไปรับประทานและใช้ให้เกิดประโยชน์ ขอให้ของมงคลที่ได้ถวายแล้วนี้นำมาซึ่งความสุข ความเจริญ ความร่มเย็น และความเป็นสิริมงคลแก่ข้าพเจ้าและครอบครัวด้วยเทอญ”

ไม่จำเป็นต้องกังวลจนเกินไปว่าจะต้องจำถ้อยคำภาษาไทยให้ตรงทุกคำ เพราะหัวใจสำคัญของการปฏิบัติตามความเชื่อคือความเคารพและเจตนาที่ดี โดยเฉพาะหากครอบครัวมีคำกล่าวหรือธรรมเนียมที่สืบทอดกันมาอยู่แล้ว ก็ควรยึดถือแนวปฏิบัติของครอบครัวเป็นหลัก

ข้อมูลของเมืองราชเกี่ยวกับการบูชาศาลตายายระบุแนวปฏิบัติว่า หลังจากไหว้และธูปที่จุดไว้หมดแล้ว จึงตั้งนะโม 3 จบ กล่าวคำลา และยกของไหว้ลง โดยของไหว้สามารถนำไปรับประทานต่อเพื่อความเป็นสิริมงคลตามความเชื่อได้

ลาของไหว้เจ้าที่ตอนไหน ต้องรอธูปหมดหรือไม่?

หนึ่งในคำถามที่คนค้นหาบ่อยคือ หลังไหว้ศาลเจ้าที่แล้วต้องรอนานแค่ไหนจึงจะลาของไหว้ได้

ตามแนวปฏิบัติที่เมืองราชเผยแพร่สำหรับศาลตายาย นิยมรอจนธูปที่จุดถวายหมดดอกก่อน แล้วจึงกล่าวคำลาและยกของไหว้ลง อย่างไรก็ตาม พิธีกรรมเกี่ยวกับศาลพระภูมิและเจ้าที่เป็นเรื่องของคติความเชื่อที่มีรายละเอียดแตกต่างกันได้ตามพื้นที่และธรรมเนียม งานศึกษาด้านพิธีกรรมศาลพระภูมิก็สะท้อนให้เห็นว่าการบูชา การตั้ง การถอน และการปฏิบัติต่อศาลล้วนเป็นส่วนหนึ่งขององค์ความรู้และวัฒนธรรมที่มีรูปแบบเฉพาะของแต่ละบริบท

ดังนั้น หากที่บ้านมีธรรมเนียมจากพราหมณ์ อาจารย์ผู้ตั้งศาล หรือผู้ใหญ่ในครอบครัวกำหนดไว้ต่างจากนี้ ควรปฏิบัติตามธรรมเนียมนั้นเป็นหลัก

ถ้าธูปยังไม่หมด ลาของไหว้ได้ไหม?

หากไม่มีเหตุจำเป็น แนะนำให้รอจนการบูชาเสร็จเรียบร้อยตามธรรมเนียมของบ้านก่อน เพื่อแสดงถึงความเคารพและไม่เร่งรีบเก็บของถวาย

แต่ไม่ควรมองเรื่องระยะเวลาเป็นข้อบังคับตายตัวสำหรับทุกครอบครัว เพราะวิธีไหว้เจ้าที่สามารถแตกต่างกันตามพื้นที่ จุดประสงค์ และธรรมเนียมที่ได้รับการสืบทอดมา

ศาลตายายกับศาลเจ้าที่ คือศาลเดียวกันหรือไม่?

ในบริบทความเชื่อไทย คำว่า “ศาลตายาย” มักใช้เรียกศาลเจ้าที่ ซึ่งเชื่อมโยงกับเจ้าที่เจ้าทางหรือผู้ที่เคยอยู่ในพื้นที่มาก่อน เมืองราชอธิบายศาลตายายหรือศาลเจ้าที่ว่าเป็นสถานที่ซึ่งตามความเชื่อจัดไว้สำหรับเจ้าของพื้นที่เดิมหรือวิญญาณที่ดูแลพื้นที่ และมีความเชื่อเรื่องการปกปักรักษาบ้านและผู้อยู่อาศัย

กรมประชาสัมพันธ์ก็อธิบายภาพรวมของความเชื่อเรื่องศาลเจ้าที่ในสังคมไทยว่าเกี่ยวข้องกับ “เจ้าที่เจ้าทาง” หรือความเชื่อเรื่องวิญญาณที่ดูแลพื้นที่ และสะท้อนการผสมผสานของคติความเชื่อหลายแบบในสังคมไทย

เพราะฉะนั้น หากบ้านของคุณเรียกศาลลักษณะนี้ว่า “ศาลตายาย” ขณะที่อีกบ้านเรียกว่า “ศาลเจ้าที่” ก็ไม่ใช่เรื่องแปลก

แล้วศาลพระภูมิกับศาลตายายต่างกันอย่างไร?

แม้จะพบว่าตั้งอยู่ใกล้กันในหลายบ้าน แต่ตามคติที่แพร่หลายในไทย ศาลพระภูมิและศาลตายายไม่ได้มีความหมายเหมือนกันเสียทีเดียว

ศาลพระภูมิโดยทั่วไปมีลักษณะเป็นศาลบนเสาสูงและสัมพันธ์กับคติเรื่องพระภูมิหรือเทพารักษ์ผู้ดูแลพื้นที่ ส่วนศาลเจ้าที่หรือศาลตายายสัมพันธ์กับความเชื่อเรื่องเจ้าที่เจ้าทางหรือวิญญาณผู้ดูแลพื้นที่ และมักมีลักษณะเป็นเรือนที่ตั้งต่ำกว่าศาลพระภูมิ

งานวิชาการของมหาวิทยาลัยศิลปากรยังศึกษาศาลพระภูมิในฐานะทรัพยากรวัฒนธรรม โดยพบว่าทั้งความหมาย การผลิต พิธีกรรม และการจัดวางศาลมีความสัมพันธ์กัน และสะท้อนคุณค่าของศาลพระภูมิที่ยังคงมีต่อสังคมไทย

ขั้นตอนลาของไหว้ศาลตายายและศาลเจ้าที่

หากต้องการปฏิบัติแบบเข้าใจง่าย สามารถเรียงลำดับได้ดังนี้

1. รอให้การถวายของไหว้เสร็จเรียบร้อย

หลังจุดธูป กล่าวคำบูชา และอธิษฐานแล้ว ควรให้เวลาสำหรับการถวายเครื่องไหว้ ตามแนวปฏิบัติที่นิยมใช้กับศาลตายายสามารถรอจนธูปหมดดอกก่อนทำการลา

2. ตั้งจิตให้สงบและกล่าวคำลา

ยืนหรือพนมมือด้วยความสำรวม ตั้งนะโม 3 จบ แล้วกล่าว

“เสสัง มังคะลัง ยาจามิ”

จากนั้นสามารถกล่าวขอลาของไหว้เป็นภาษาไทยเพิ่มเติมตามความตั้งใจ โดยไม่จำเป็นต้องใช้ถ้อยคำซับซ้อน

3. ยกของไหว้ลงอย่างเรียบร้อย

เมื่อกล่าวคำลาเรียบร้อยแล้ว จึงค่อยเก็บอาหาร ผลไม้ น้ำ หรือเครื่องถวายต่าง ๆ ลงจากศาล พร้อมจัดพื้นที่ให้สะอาด ไม่ปล่อยอาหารที่เสียหรือเน่าไว้บริเวณศาล

4. นำของไหว้ไปใช้ประโยชน์

ตามธรรมเนียมความเชื่อ ของไหว้ที่ลาเรียบร้อยแล้วสามารถนำมารับประทานได้ และบางครอบครัวถือว่าเป็นของมงคล

อย่างไรก็ตาม หากเป็นอาหารที่ตั้งทิ้งไว้นาน อยู่กลางแดด หรือมีลักษณะผิดปกติ ควรพิจารณาความปลอดภัยของอาหารก่อนความเชื่อเสมอ

ไหว้ศาลตายายควรเตรียมอะไรบ้าง?

การลาของไหว้เป็นเพียงขั้นตอนสุดท้ายของการบูชา ก่อนหน้านั้นควรจัดศาลและพื้นที่โดยรอบให้สะอาด แล้วจึงจัดเครื่องสักการะตามธรรมเนียมของบ้าน

สำหรับการไหว้ศาลตายาย ตามแนวทางที่เมืองราชเผยแพร่ นิยมใช้ธูป 5 ดอกในการสักการะ ส่วนของถวายสามารถประกอบด้วยอาหาร ผลไม้ น้ำ หรือเครื่องบูชาตามความเหมาะสม โดยรายละเอียดไม่จำเป็นต้องเหมือนกันทุกบ้าน

สิ่งสำคัญจึงไม่ใช่การพยายามจัดของให้มากที่สุด แต่คือความเรียบร้อย ความสะอาด ความเคารพ และการเลือกวิธีปฏิบัติให้สอดคล้องกับธรรมเนียมของศาลที่บ้าน

คำกล่าวลาของไหว้ต้องท่องให้ถูกทุกคำไหม?

ไม่จำเป็นต้องสร้างความกังวลกับตัวเองจนพิธีกลายเป็นเรื่องเคร่งเครียด

หากจำคำว่า “เสสัง มังคะลัง ยาจามิ” ได้ ก็สามารถใช้เป็นคำกล่าวลาสั้น ๆ ได้ หรือหากจำไม่ได้ สามารถตั้งจิตด้วยความเคารพแล้วกล่าวภาษาไทยเพื่อบอกกล่าวว่าขอลาของถวายกลับไปใช้ประโยชน์ก็ได้ โดยเฉพาะในกรณีที่ครอบครัวไม่ได้มีข้อปฏิบัติเฉพาะจากผู้ประกอบพิธีตั้งศาล

ความเชื่อเรื่องศาลและการประกอบพิธีกรรมมีความสัมพันธ์กับวิถีชีวิตและวัฒนธรรมของผู้คนมาอย่างยาวนาน งานศึกษาด้านคติความเชื่อในประเทศไทยพบว่าพิธีกรรมเกี่ยวกับศาลมีบทบาททั้งในด้านจิตใจ สังคม และการสืบทอดวัฒนธรรม จึงควรเข้าใจพิธีในฐานะธรรมเนียมความเชื่อ ไม่ใช่ข้อกำหนดที่ทุกคนต้องปฏิบัติเหมือนกันทั้งหมด

ข้อควรรู้หลังลาของไหว้ศาลเจ้าที่

หลังลาของไหว้และเก็บของลงแล้ว ควรดูแลศาลให้สะอาดอยู่เสมอ นำภาชนะที่มีเศษอาหารไปล้าง เก็บดอกไม้ที่เหี่ยวหรืออาหารที่เริ่มเสีย และทำความสะอาดบริเวณโดยรอบให้เรียบร้อย

การดูแลพื้นที่ของศาลให้สะอาดไม่ได้มีความหมายเฉพาะในเชิงความเชื่อเท่านั้น งานศึกษาคติความเชื่อเกี่ยวกับศาลพระภูมิยังพบว่าการเลือกและดูแลบริเวณศาลสัมพันธ์กับความสะอาด ความเป็นระเบียบ และสภาพแวดล้อมของพื้นที่อยู่อาศัยด้วย

ดังนั้น ไม่ว่าจะไหว้เจ้าที่เป็นประจำทุกวันพระ เฉพาะเทศกาล หรือเฉพาะโอกาสสำคัญ การรักษาความสะอาดและปฏิบัติด้วยความเคารพก็เป็นสิ่งที่ทำได้เสมอ

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับคำกล่าวลาของไหว้เจ้าที่

คำกล่าวลาของไหว้เจ้าที่หรือศาลตายายที่นิยมใช้คือ “เสสัง มังคะลัง ยาจามิ” โดยแนวปฏิบัติทั่วไปสามารถรอให้การถวายเสร็จเรียบร้อย ตั้งนะโม 3 จบ กล่าวคำลา แล้วจึงยกของไหว้ลงเพื่อนำไปใช้ประโยชน์หรือรับประทานต่อ ทั้งนี้พิธีกรรมเกี่ยวกับศาลเป็นส่วนหนึ่งของคติความเชื่อและวัฒนธรรม จึงสามารถมีรายละเอียดแตกต่างกันตามครอบครัวและท้องถิ่นได้

สำหรับผู้ที่กำลังดูแลศาลเดิม หรือต้องการจัดตั้งศาลเจ้าที่ ศาลตายาย หรือศาลพระภูมิ ให้เหมาะกับพื้นที่บ้าน ร้านค้า สำนักงาน และโครงการ สามารถเลือกศาลให้สอดคล้องกับรูปแบบสถานที่และธรรมเนียมที่ยึดถือได้ โดยเมืองราชศาลพระภูมิ เป็นผู้ผลิตและจำหน่ายศาลพระภูมิ ศาลเจ้าที่ ศาลตายาย ศาลพระพรหม และศาลโมเดิร์น พร้อมบริการจัดส่ง ติดตั้ง และดูแลเรื่องการตั้งศาลแบบครบวงจร เพื่อให้การเลือกศาลไม่ได้จบเพียงเรื่องความสวยงาม แต่คำนึงถึงการใช้งาน พื้นที่ และความเหมาะสมตามความเชื่อของเจ้าของสถานที่ด้วย

สนใจปรึกษา เลือกชมแบบ หรือสั่งผลิตเจดีย์และศาลพระภูมิราคาโรงงาน ติดต่อเราได้ที่: 

โทร.: 098-2600337, 061-4145158

LINE: @muangrat999

Facebook: ศาลพระภูมิ ศาลพระพรหม โดยเมืองราชศาลพระภูมิ

Instagram: @muangrat999